Το βρεφικό μασάζ είναι μια πανάρχαια τεχνική η οποία σήμερα γνωρίζει ιδιαίτερη άνθιση στις ανεπτυγμένες χώρες. Ασκείται καθημερινά, σχεδόν σε όλες τις παραδοσιακές κουλτούρες - κοινωνίες ανά τον κόσμο, με διάφορες παραλλαγές και για διαφορετικούς λόγους. Γενικότερα το μασάζ γίνεται για να βελτιωθεί η υγεία του μωρού και να προσαρμοστεί καλύτερα στο περιβάλλον. Μερικές χώρες στις οποίες το βρεφικό μασάζ θεωρείται απαραίτητο είναι η Ινδία, το Νεπάλ, το Θιβέτ η Μαλαισία, οι χώρες της Αφρικής γενικότερα, η Ρωσία, το Μεξικό, η Ταϊλάνδη, η Ταϊτή, Κίνα, οι Φιλιππίνες, το Βιετνάμ, η Ινδονησία, τα Φίτζι, η Ουγκάντα, το Μπαλί, η Νέα Γουινέα και η Βενεζουέλα.

Στη Δύση το βρεφικό μασάζ εισάγεται τη δεκαετία του ’70.  Το 1981 ιδρύεται ο Διεθνής Οργανισμός Βρεφικού Μασάζ και από τότε μέχρι σήμερα τα μαθήματα του βρεφικού μασάζ έχουν κατακτήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Αγγλία, τις Σκανδιναβικές χώρες, την Αυστραλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Είναι ενσωματωμένα στα μεταγεννητικά προγράμματα των δημόσιων και ιδιωτικών νοσοκομείων, διδάσκονται σε κοινοτικά κέντρα, σε κέντρα εκπαίδευσης γονέων και φυσικά σε ιδιωτικά κέντρα.

Η μεγάλη διάδοση του βρεφικού μασάζ και η επικράτησή του κατά τα τελευταία χρόνια, δεν οφείλεται σε κάποια “μόδα” , ή σε κάποια μανία νεωτερισμού. Αντίθετα, ο λόγος που έχει γίνει απαραίτητο-αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής περιποίησης του βρέφους, είναι γιατί έχουν πλέον κατανοηθεί τα σημαντικά του ωφελήματα τόσο για το βρέφος όσο και για τους γονείς.

Τα οφέλη για τα παιδιά είναι λίγο πολύ γνωστά. Αρκεί να πούμε σε συντομία ότι προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας κάνοντας τη μετάβαση από τη μήτρα στον “έξω” κόσμο ευκολότερη και βοηθά το μωρό να προσαρμοστεί. Βοηθά στην ανάπτυξη του κεντρικού νευρικού συστήματος, αναπτύσσει το μυϊκό και το πεπτικό σύστημα, βελτιώνει τη κυκλοφορία του αίματος, χαλαρώνει το βρέφος και το βοηθά να κοιμηθεί καλύτερα, το κάνει πιο κοινωνικό και θωρακίζει τον οργανισμό του κατά των ασθενειών αφού ενισχύει και ενδυναμώνει το ανοσοποιητικό σύστημα. Οι γιατροί το αναγνωρίζουν ως τη μόνη φυσική μέθοδο αντιμετώπισης των κολικών και της δυσκοιλιότητας χωρίς τη χρήση φαρμάκων ειδικών φόρμουλων γάλακτος κλπ.

Τα αποτελέσματα του βρεφικού μασάζ στα βρέφη με εξειδικευμένες ανάγκες είναι εντυπωσιακά. Για να μιλήσουμε με αριθμούς, σύμφωνα με έρευνες τα πρόωρα μωρά που έκαναν μασάζ κέρδισαν 47% περισσότερο βάρος, παρόλο που έπαιρναν τις ίδιες θερμίδες με τα υπόλοιπα μωρά, είχαν περισσότερες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις σε σχέση με τα πρόωρα βρέφη που δεν έκαναν μασάζ - τα οποία είχαν ελάχιστες ή και καθόλου αντιδράσεις στα εξωτερικά ερεθίσματα - και ο χρόνος νοσηλείας τους μειώθηκε κατά 6 μέρες.

Τα οφέλη για τους γονείς συχνά παραβλέπονται και το βρεφικό μασάζ καταλήγει να θεωρείται ωφέλιμο μόνο για τα παιδιά. Είναι βέβαια αυτονόητο ότι οι γονείς που έχουν στο σπίτι ένα υγιές, χαρούμενο και ήρεμο μωρό είναι και αυτοί με τη σειρά τους πιο ξεκούραστοι και ήρεμοι. Στη πραγματικότητα το βρεφικό μασάζ έχει πολλά άλλα σημαντικά οφέλη και για τους γονείς ή για όποιον κάνει το μασάζ.  Τα μαθήματα του βρεφικού μασάζ έχουν ως σκοπό την ενδυνάμωση των γονέων και την αύξηση την αυτοπεποίθησης και της ικανότητας τους στο καινούριο τους ρόλο. Οι γονείς μέσα από τα μαθήματα μαθαίνουν διάφορες τεχνικές που τους επιτρέπουν να κατανοήσουν το μωρό τους καλύτερα και να ανταποκριθούν έτσι πιο σωστά και αποτελεσματικά στις ανάγκες του. Μαθαίνουν τι κάνει το μωρό τους να κλαίει, να μη κοιμάται, να είναι ανήσυχο κλπ και πώς να αντιμετωπίσουν την κάθε κατάσταση. Το βρεφικό μασάζ είναι ένας υπέροχος τρόπος να συνδεθούν οι γονείς με το μωρό και να ενδυναμώσουν την σχέση τους μαζί του. Η σύνδεση που προσφέρει το βρεφικό μασάζ είναι ιδιαίτερα πολύτιμη σε περιπτώσεις που για οποιοδήποτε λόγο δεν έχει ακόμα δημιουργηθεί βαθιά σχέση με το μωρό, όπως σε περιπτώσεις επιλόχειας κατάθλιψης ή όταν το μωρό έχει νοσηλευτεί για μεγάλη περίοδο αμέσως μετά τη γέννα, σε περιπτώσεις υιοθεσίας και μακρόχρονης έλλειψης σωματικής και συναισθηματικής επαφής.

Το μασάζ επίσης προκαλεί την έκκριση διαφόρων ορμονών όπως οξυτοκίνης (ακόμα και στους άντρες), την έκκριση της ορμόνης προλακτίνης που αυξάνει τη ροή του γάλακτος στις μητέρες που θηλάζουν αλλά και ενδορφίνων που είναι οι ορμόνες που είναι υπεύθυνες για τα αισθήματα ευφορίας και ευεξίας. Ο συνδυασμός της οξυτοκίνης και των ενδορφίνων μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της μεταγεννητικής κατάθλιψης.  Έρευνες που έγιναν σε μητέρες με επιλόχειο κατάθλιψη που έκαναν μασάζ στα μωρά τους έδειξαν ότι η ψυχολογική κατάσταση και η διάθεση των μητέρων βελτιώθηκε, και τα μωρά παρουσίασαν βελτίωση στον ύπνο, γκρίνιαζαν λιγότερο και ήταν πιο πρόθυμα για αλληλεπίδραση με τους άλλους, Οι μητέρες είχαν περισσότερη επαφή με τα μωρά και έδειξαν μειωμένα σημάδια δυσφορίας κοντά τους. (T.Fields, Touch Research Institute, Miami University). Οι μπαμπάδες μπορούν να ωφεληθούν σημαντικά από το βρεφικό μασάζ. Τους δίνεται η ευκαιρία να συνδεθούν και να ασχοληθούν με το μωρό τους σε βαθύτερο επίπεδο από αυτό των απλών καθημερινών επαφών. 

Χαρακτηριστική για τις ωφέλειες και τα θετικά αποτελέσματα του μασάζ σε όσους το παρέχουν είναι μια έρευνα οι οποία έγινε σε ομάδες ηλικιωμένων. Οι ηλικιωμένοι εργάστηκαν ως εθελοντές μασέρ για παιδιά σε καταφύγιο κακοποιημένων παιδιών. Η έρευνα έδειξε ότι οι ηλικιωμένοι που λειτουργούσαν ως εθελοντές μασέρ, είχαν μειωμένο άγχος και νεύρα, λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης, ενώ ανέφεραν ανεβασμένη διάθεση αμέσως μετά το μασάζ. Ο τρόπος ζωής τους βελτιώθηκε, με περισσότερες κοινωνικές εξόδους και επαφές, λιγότερες επισκέψεις στο γιατρό, λιγότερα φλιτζάνια καφέ τη μέρα και δήλωσαν ότι ένιωθαν αυξημένη αυτοπεποίθηση. Τα βρέφη που λάμβαναν το μασάζ είχαν πιο ήρεμο ύπνο, έδειχναν να έχουν ξεπεράσει την αποστροφή τους για άγγιγμα, μπορούσαν να ηρεμήσουν πιο εύκολα, παρουσίασαν αυξημένη κινητικότητα, κοινωνικότητα και εγρήγορση. (T.Fields, Touch Research Institute, Miami University)

Πριν παρακολουθήσουμε κάποια μαθήματα Βρεφικού Μασάζ είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ορισμένα πράγματα τα οποία θα μας βοηθήσουν στην επιλογή του καταλληλότερου κέντρου και εκπαιδευτή.

Αυτή τη στιγμή υπάρχουν δεκάδες κέντρα στην Ελλάδα που διδάσκουν Βρεφικό Μασάζ και μόνο 2 Εκπαιδευτές! Όσο παράδοξο και να φαίνεται αυτό, δυστυχώς είναι πάρα πολλοί οι οποίοι διδάσκουν βρεφικό μασάζ χωρίς στην πραγματικότητα να έχουν οποιαδήποτε εκπαίδευση επί του θέματος! Είναι μάλιστα κάποιοι οι οποίοι έχουν τόσο τεράστια άγνοια για το θέμα που δεν γνωρίζουν καν την σωστή του ονομασία! Έτσι έχουμε παραδείγματα όπου ορισμένοι αναφέρουν ότι έχουν εκπαιδευτεί στο Infant and Baby Massage το οποίο και μεταφράζουν παιδικό και βρεφικό μασάζ… Baby = Μωρό, Infant = Βρέφος. Με άλλα λόγια εννοείται ότι το Infant and Baby Massage δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει τις απαραίτητες γνώσεις να διδάξει παιδικό μασάζ αλλά επίσης εννοείται ότι δεν έχει και τις γνώσεις να διδάξει Βρεφικό Μασάζ. Καμία σχολή στο κόσμο δεν δίνει διπλώματα εκπαιδευτών Infant and Baby Massage και όποιος διατείνεται ότι κατέχει αυτό τον τίτλο απλούστατα αγνοεί και την σωστή ονομασία του θέματος το οποίο “διδάσκει”, αλλά και το ίδιο το θέμα.

Οπότε αν σκοπεύουμε να παρακολουθήσουμε κάποια μαθήματα καλό θα ήταν να ζητήσουμε από το άτομο που διδάσκει να μας παρουσιάσει το δίπλωμα του ή κάποια απόδειξη της εκπαίδευσης του.  Όπως δεν θα παίρναμε ποτέ το μωρό μας σε ένα γιατρό χωρίς ιατρική εκπαίδευση, έτσι και δεν παρακολουθούμε μαθήματα βρεφικού μασάζ από ανειδίκευτους οι οποίοι τελικά μπορεί να προκαλέσουν βλάβες λόγω της άγνοιας τους. Κάποιος που δεν θεωρεί το βρεφικό μασάζ – και ταυτόχρονα τις ανάγκες των παιδιών και των γονιών - αρκετά σημαντικό ώστε να το μάθει, είναι και ακατάλληλος να το διδάξει.

Πολλοί απλά έχουν δίπλωμα σε ένα είδος μασάζ και νομίζουν ότι έτσι νομιμοποιούνται να κάνουν και να διδάσκουν βρεφικό μασάζ. Εδώ θα αναρωτηθούμε γιατί είναι ακατάλληλος κάποιος ο οποίος έχει εκπαίδευση σε τομείς όπως η φυσιοθεραπεία, μασάζ, αρωματοθεραπεία κλπ. Ο λόγος γι αυτό είναι οι πολλές και εξειδικευμένες ανάγκες των μωρών. Οποιοσδήποτε μπορεί να ξέρει πώς να κάνει μασάζ, μπορούμε μάλιστα να βρούμε και πολλά καλά βιβλία με διάφορες τεχνικές μασάζ αλλά τι συμβαίνει σε περιπτώσεις που έχουμε να κάνουμε όχι με ένα ενήλικα αλλά με ένα βρέφος; Αυτό που σίγουρα δεν μπορούμε να βρούμε στα βιβλία ή που ακόμα και εξειδικευμένοι μασέρ δεν γνωρίζουν είναι πώς να κάνουμε μασάζ σε μωρά πρόωρα με εύθραυστα σώματα ή δυσανεκτικά στο άγγιγμα, ποιες κινήσεις βοηθούν τα μωρά να σταματήσουν το κλάμα και γενικότερα ακόμα και το πώς να αγγίξουμε ένα μωρό. Εξάλλου τα άτομα αυτά αγνοούν και τις βασικές αρχές του βρεφικού μασάζ και αντιμετωπίζουν τα μωρά όπως ακριβώς θα αντιμετώπιζαν και ένα ενήλικα κάτι που φυσικά κάθε άλλο παρά θετικές επιδράσεις μπορεί να έχει στο μωρό. Με αυτό τον τρόπο, μια από τις κύριες λειτουργίες του Βρεφικού Μασάζ, η καταπολέμηση των φλεγμονών ουσιαστικά αντιστρέφεται αφού το μασάζ με κινήσεις που είναι φτιαγμένες για ενήλικες προκαλεί φλεγμονές στα βρέφη.

Εδώ θα πρέπει να πούμε σε συντομία ότι τα μαθήματα Βρεφικού Μασάζ δεν περιλαμβάνουν απλά τη διδασκαλία κάποιων κινήσεων – μαλάξεων. Αναπόσπαστο μέρος των μαθημάτων είναι και τα θεωρητικά θέματα που αφορούν τη φροντίδα του μωρού, την ανάπτυξή του, και διάφορες τεχνικές αντιμετώπισης των προβλημάτων που μπορεί να αντιμετωπίσει ένα βρέφος. Ο Εκπαιδευτής Βρεφικού Μασάζ οφείλει να γνωρίζει τεχνικές αντιμετώπισης της αϋπνίας, κλάματος, ανησυχίας κλπ όπως και ποιες κινήσεις – μαλάξεις βοηθούν στο κάθε πρόβλημα. Οι γνώσεις αυτές θεωρούνται απαραίτητες και ποτέ δεν γίνονται μαθήματα απλά και μόνο πρακτικά αλλά πάντα περιλαμβάνονται τα παραπάνω θέματα. Τα θεωρητικά θέματα καθώς και η ακολουθία του μασάζ διαμορφώνονται πάντα ανάλογα με τις ανάγκες των μωρών και των γονιών.

Κάτι άλλο που θα πρέπει να προσέξουμε είναι τα μαθήματα να γίνονται με τα μωρά και όχι με κούκλες που λειτουργούν ως υποκατάστατα. Αν το μωρό δεν είναι εκεί δεν μπορούμε εννοείται να ξέρουμε πως θα αντιδράσει στο μασάζ και χάνεται έτσι η άμεση επανατροφοδότηση. Ανάλογα με την αντίδραση του μωρού ο εκπαιδευτής δίνει εναλλακτικές κινήσεις ή στάσεις ώστε να είναι δυνατόν το μωρό να απολαύσει το μασάζ χωρίς να αφήνουμε πίσω κομμάτια (Ολοκληρωμένο μασάζ).

Ομολογουμένως τα μαθήματα με τα μωρό μπορεί να φανούν σε κάποιους “μπελαλίδικα”.  Τα μωρά κουράζονται, δεν νοιάζονται για το πρόγραμμα που έχει θέσει ο κάθε εκπαιδευτής και το καθένα έχει τις δικές του ιδιαίτερες ανάγκες και ωράριο. Αυτό που θα πρέπει να ενδιαφέρει το καθένα (γονιό, εκπαιδευτή, φροντιστή κλπ) είναι να βρει τρόπο να αντιμετωπίσει – καλύψει – ικανοποιήσει τις ανάγκες του μωρού και να το κάνει να νιώσει ασφαλές και σεβαστό.

Εξάλλου, είναι εντελώς αδύνατον όταν η διδασκαλία γίνεται χωρίς επανατροφοδότηση να πάρει ο γονιός πληροφορίες – γνώσεις που αφορούν αποκλειστικά εκείνον και το παιδί του. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στους ανειδίκευτους να καλύψουν την άγνοια τους για τα ειδικότερα θέματα που αφορούν κάθε παιδί και να περιορίσουν τη διδασκαλία τους σε γενικότητες – σε μια κοινή και γενική ακολουθία κινήσεων και σε θεωρητικά θέματα τα οποία δεν αγγίζουν τις ειδικότερες ανάγκες του κάθε μωρού αλλά και των γονιών.

Ειδικότερα όταν γίνονται τα μαθήματα σε εγκύους ο εκπαιδευτής είναι αναγκασμένος να περιορίζεται σε γενικότητες αφού κανένας δεν μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες του μωρού του. Δεν γνωρίζουμε ποιες είναι οι ανάγκες οπότε και δεν μαθαίνουμε όσα χρειαζόμαστε για να τις καλύψουμε.

Η διδασκαλία σε κούκλες ή χωρίς καθόλου μωρά αντιβαίνει εξάλλου τη βασική αρχή του Βρεφικού Μασάζ, όπου ό,τι γίνεται, γίνεται για να επιτευχθεί η σύνδεση του γονιού με το μωρό και πάντα με βασική αρχή το σεβασμό του μωρού. Είναι φυσικά εντελώς αδύνατον να σεβαστούμε τις ανάγκες ενός μωρού όταν δεν του δίνουμε καν την ευκαιρία να είναι παρόν.

Το Μασάζ είναι έτσι κι αλλιώς κάτι που κάνουμε με το παιδί μας και όχι στο παιδί μας. Είναι μια κοινή εμπειρία και δραστηριότητα και αυτό ξεκινά από τα ίδια τα μαθήματα, αφού κατά τη διάρκεια αυτών το μωρό έχει τη δυνατότητα-ευκαιρία να δείξει τι του αρέσει και τι όχι, τι το ενοχλεί κλπ, ώστε να μπορέσει να διαμορφωθεί η μάλαξη στην αρέσκεια του μωρού. Πόσο καλύτερο είναι να βρούμε μαζί με τον εκπαιδευτή τον τρόπο που θέλει το μωρό μας να του κάνουμε μασάζ παρά να το σταματήσουμε εντελώς ή να αφήνουμε πίσω κομμάτια.
Κάτι άλλο που θα πρέπει να προσέξουμε είναι το άτομο που θα επιλέξουμε να μας διδάξει να έχει μια συνεχή εκπαίδευση και να ενημερώνεται για τις εξελίξεις στο χώρο. Αυτό θα βοηθήσει τον εκπαιδευτή να μας δώσει τις καλύτερες δυνατές πληροφορίες. Ένα άλλο θέμα που έχει δημιουργηθεί στην Ελλάδα είναι η χρήση της αρωματοθεραπείας μαζί με το βρεφικό μασάζ. Δυστυχώς υπάρχουν πολλά δημοσιεύματα από επιφανείς αρωματοθεραπευτές όπου δίνονται διάφορες συνταγές για χρήση σε μωρά παράλληλα με το βρεφικό μασάζ. Συναντούμε ακόμα το φαινόμενο πολλοί αρωματοθεραπευτές να διδάσκουν αρωματοθεραπευτικό μασάζ για βρέφη! Εδώ είναι που έρχεται και το θέμα της συνεχούς εκπαίδευσης του ατόμου που θα επιλέξουμε ως εκπαιδευτή. Μέχρι πρόσφατα γνωρίζαμε ότι δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αιθέρια έλαια σε μωρά κάτω των 2 ετών.Αυτό γιατί το συκώτι των μωρών είναι ακόμα ανώριμο και δεν μπορεί να επεξεργαστεί τις ουσίες που περιέχονται σε αυτά. Τα αιθέρια έλαια έχουν πολύ υψηλή απορροφητικότητα μέχρι και 60%, ποσοστό που είναι αδύνατο να επεξεργαστεί ο ανώριμος οργανισμός του μωρού. Σήμερα μετά από τις τελευταίες έρευνες που έγιναν γνωρίζουμε ότι η χρήση της αρωματοθεραπείας σε παιδιά κάτω των δώδεκα ετών είναι απαγορευτική. Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine ακόμα και αιθέρια έλαια που θεωρούνταν μέχρι σήμερα αθώα και χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε προϊόντα για βρέφη και παιδιά όπως η λεβάντα και το τσαγιόδεντρο μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στον οργανισμό ενός παιδιού. Συγκεκριμένα η έρευνα παρουσιάζει τα αποτελέσματα της χρήσης σκευασμάτων που περιείχαν λεβάντα, σε αγόρια τα οποία λόγω της χρήσης παρουσίασαν γυναικομαστία.(Henley et al) Αυτό συμβαίνει γιατί τα αιθέρια έλαια μπορούν είτε να αυξήσουν είτε να αναστείλουν τη λειτουργία του ενδοκρινικού συστήματος. Ακόμα και απειροελάχιστες ποσότητες μπορούν να έχουν επιπτώσεις στον οργανισμό ενός παιδιού, πόσο μάλλον όταν οι ποσότητες είναι μεγάλες και μέρος μιας συνταγής αρωματοθεραπείας όπου τα ποσοστά είναι μεγαλύτερα από τα εμπορικά σκευάσματα που είναι διαθέσιμα στην αγορά. Ο Robert Tisserand αυθεντία στο χώρο της αρωματοθεραπείας, ανακοίνωσε ότι η έρευνα έδειξε πράγματι μικρά αλλά σίγουρα στοιχεία και αποδεικτικά ότι υπήρξε παρεμβολή στο ενδοκρινικό σύστημα και ορμονική διαταραχή. Καταλαβαίνουμε ότι παρόλο που η αρωματοθεραπεία έχει υπέροχα αποτελέσματα σε ενήλικες, είναι επικίνδυνο να χρησιμοποιείται σε παιδιά.
Το βρεφικό μασάζ είναι μια θαυμάσια εμπειρία και προσφέρει στους γονείς γνώσεις και πληροφορίες απαραίτητες για το μεγάλωμα του μωρού. Ας φροντίσουμε να την κάνουμε και ασφαλή εμπειρία φροντίζοντας να βρούμε ένα εκπαιδευτή ο οποίος νοιάζεται για το καλό των μωρών και των γονιών και γι αυτό φροντίζει να έχει τις απαραίτητες γνώσεις σε αυτό που κάνει.